Print:

7 vragen over data-ethiek aan ethicus Piek Visser-Knijff

Piek Visser-Knijff , Data-ethicus

LinkedIn profiel

Het toepassen van data-ethiek en het verantwoord met data omgaan neemt in rap tempo toe. Een aantal organisaties is al ver met data-ethiek en heeft dit serieus opgepakt. Diverse hoge scholen, universiteiten en instellingen hebben data-ethiek bovenaan hun agenda staan. Hoog tijd om Piek Visser-Knijff, ethicus en directeur bij Filosofie in Actie te vragen hoe het zit en waarom data-ethiek zo belangrijk aan het worden is?

Waarom is de morele verantwoordelijkheid van een data professional zo belangrijk?

Morele verantwoordelijkheid betekent dat je bewust bent van hoe jouw handelen waardengeladen is. Je kunt alleen een verantwoorde keuze maken van hoe je data verwerkt als je actief stuurt op waarden en een visie hebt op wat je wenselijk vindt voor je klant (of burger), organisatie en maatschappij en waar je als organisatie achter staat. Dat bewustzijn is belangrijk voor een data-professional, en ieder ander in de organisatie zou ik zeggen, omdat je dan zorgvuldige afwegingen kunt maken met gewenste impact.   

Hoe zit het met belangenconflicten in organisaties, tussen welke afdelingen en wat zijn veel voorkomende redenen hiervoor?

Een frictie die vaak voorkomt is die tussen de developers of een innovatielab en de Privacy Officers. De eerste wil de vrijheid hebben om onontgonnen gebied te verkennen en de ander wil dat privacy gewaarborgd is. Dit is een schijnconflict, overigens. Door toepassing van Ethics by Design en natuurlijk Privacy by Design als ontwerpparameters kan het een hand in hand met het ander gaan. De kunst is om met elkaar in gesprek te gaan. Niet vanuit conflicterende belangen, maar vanuit een verkenning in hoe de rollen elkaar kunnen aanvullen.

Waaruit bestaat een goed data-ethisch framework en hoe weet je welk framework bij jouw organisatie past?

In mijn beleving bestaat er geen ‘one framework fits all’ bij data-ethiek. Het gaat er om een werkwijze te vinden waarin je data-ethiek onderdeel maakt van de cultuur en de processen. In de IIR-training Implementatie Data-ethiek verkennen we verschillende modellen, die ter inspiratie kunnen werken of een opstap kunnen bieden om tot een eigen model te komen die past binnen de context van de organisatie. Met een dergelijk model kun je in elk dataproject een bewuste ethische afweging maken. In een goed model wordt onder andere de te verwachten maatschappelijke en individuele impact onderzocht. Denk aan: In hoeverre raakt het aan vrijheden, sociale verbanden en interacties, gedrag?   

Wat zijn de grootste valkuilen bij de implementatie van data-ethiek?

Voor een goede implementatie van data-ethiek heb je draagkracht in de organisatie nodig. Om die draagkracht te krijgen, zul je eerst iets aan bewustwording moeten doen. Anders wordt het gezien als non-issue. Bovendien is het belangrijk om vanuit een interdisciplinaire samenwerking dit onderwerp aan te vliegen. En, tot slot: steun en mandaat van de directie of raad van bestuur.

Voor welke functies of afdelingen in organisaties is data-ethiek belangrijk en moeten hier iets mee?

Voor iedereen die met data werkt in een organisatie, dus dat is een heel ‘brede’ groep. Denk aan Chief Data Officers, Compliance Officers, Data-analisten, Data Protectie Officers, Functionarissen Gegevensbescherming, Privacy Officers, Developers, Data (Governance) Managers,  Beleidsmedewerkers en Projectmanagers.

Wat zegt de AVG / GDPR over ethisch handelen of verantwoord data gebruik?

In 2018 verscheen er een rapport van Hijmans en Raab ‘Ethical Dimensions of the GDPR’ waarin ze aangeven dat de GDPR vraagt om een ethische afweging bij de toepassing van de wet, maar dat de handvatten daarvoor ontbreken. Dit betekent dat die  afweging gemaakt moet worden door de organisatie zelf, en de DPO in het bijzonder. Een expliciete ethische visie of kader draagt bij aan een zorgvuldige afweging voor de toepassing van wet- en regelgeving en verantwoord datagebruik.

Wat zijn recente ontwikkelingen op het gebied van data-ethiek?

Een interessante, recente ontwikkeling vind ik de publicatie van Data ethics for Brands door de World Federation of Advertisers. In het rapport lees je de verschillende waarden van waaruit de WFA wil opereren. En, ik denk niet geheel toevallig, zijn er nu boycots bij Facebook door adverteerders. Men wil verantwoordelijkheid nemen.

Dit zie ik meer, ook in andere sectoren. Het is een goed begin! Het benoemen van waarden op zich is niet voldoende, waarden kunnen immers verschillend worden geïnterpreteerd. Je komt een stap verder als je handelingsperspectieven gaat koppelen aan de waarden. In de training Implementatie Data-Ethiek van het IIR, leer je hoe je dat kunt doen.

Weten hoe u data-ethiek implementeert en dit goed laat aansluiten bij de businessvisie van uw organisatie? In de compacte online training Implementatie Data-ethiek leert u omgaan met de morele en ethische dilemma’s van data, de morele verantwoordelijkheid van uw functie en de implementatie van ethiek binnen uw organisatie.

Meer informatie?

Laat uw e-mail achter en ontvang de brochure direct in uw mailbox.